(TBMM Maliye Encümeni Türkiye' nin dışa açılan en önemli kapısı olarak Mersin' i tescil ediyor)
Yazı dizisinin önceki bölümünde Muvazenei Maliye Encümeni’ nin ABD, İngiltere ve Fransa başta
olmak üzere farklı ülkelerin liman yapım ve işletme deneyimlerine yer veren raporundan alıntılar
yapmıştım..
Kaldığımız yerden devam:
Sefain (gemi) ve emtia üzerinden aldıkları rüsum hasılâtiyle masraflarını kapatmaktadırlar. Yani
senevî mesarifini (yıllık giderler) ve tesis için akdolunan istikrazların faiz ve amortismanını temin
eylemektedirler.
Mukavelenamenin birinci maddesinin saniyen ve j salisen fıkralarında mezkûr olan depolar,
antrepolar, mağazalar tesisatına ve tahmil ve tahliye hususatına gelince:
Bunlar Avrupa'da umumiyetle asıl liman tesisatından tefrik edilmiştir (ayrılmış).Fransa'da bu ikinciler
(depolama, antrepo hizmetleri) belediyeler ve ticaret odalarına aittir. İstasyonlarla rıhtımlar arasında
ray ferş ederek (döşenerek) vagonların hamulesini vagonlara tahmil ve tahliye ve nakledecek tesisat,
şimendifer kumpanyaları tarafından yapılır. Berveçhi mâruz (arz edildiği gibi) muhtelif hududun
telâkigâhı olmak (farklı sınırların kesiştiği yer) ve Şarkî Akdenizde yegâne bir Türk limanı bulunmakla
ehemmiyeti mustağnii (yeterince açık) arz ve izah olan Mersin limanının esaslı rekabeti hariciyeye
mâruz olduğu ve her türlü teshilâtla (kolaylıkla), muaveneti lâzımede bulunularak yapılan tesisatla,
Şarktaki aksamı memalikimizin mevaridatının bu rakip limana celp edilmekte olduğu görülmektedir.
Türkiye mevaridatının (ürünlerinin) bir Türk limanı vasıtasiyle icrasının temini menafii âliyei
memleket iktizasındandır. (Doğu Akdeniz' deki tek Türk limanı Mersin donanım ve depolama alanında
gerekli yatırımlara kavuşturulmalı, Türk ürünlerinin rakip limanlara kaptırılmasına engel olunmalıdır
mealinde)
Bu da ancak limanın kuvvei umumiye yedinde bulunmasıyla kabili husuldür. (kamu eliyle işletilmesi
hususuna dikkat çekilmekte)
Diğer cihetden (öte yandan) Mersin - Adana hattının müddeti imtiyaziyesi derdesti hitam olduğu ve
âlelumum limanlar demiryollarının son istasyonu olmak hasebiyle her ikisinin aynı elde bulunması
tabiî bulunduğu nazarı itibara alınırsa Mersin limanının aynı zamanda hatta sahip olacak olan devlet
yeniden bulunması lâzımdır. **
Liman tesisatından mahrum olan Mersin, yalnız Adana vilâyetinin bir iskelesi olduğu ve civarında
İskenderun limanının çalıştığı, Trablus ve Beyrut limanlarının Türk ülkesi dâhilinde bulunduğu devreye
ait olan eski istatistikler tetkik olunur, Harbi Umumîde Toros Amanos tünellerinin küşadı (açılması) ve
Bağdat hattının Nusaybine kadar temdidiyle yukarıda arz olunan bütün memalikin elyevm (bugün)
Mersin'e şebekei hadidiye ile merbut (demiryolu ağı ile bağlı)bulunduğu düşünülür. Adana vilâyetinin
namzet bulunduğu fevkalâde inkişafı iktisadî göz önüne getirilir, hududun şekli hazırı da derpiş
edilirse (göz önüne alınırsa) Mersin limanının çok mühim bir rol ifa edeceği ve pek büyük bir faaliyeti
ticariyeye merkez olacağı tezahür eyliyeceği gibi liman tesisatı için sarf olunacak sermayenin yukarıda
izah edildiği veçhile faiz ve amortismanı temin ettikten başka yakın bir atide (gelecekte) mühim bir
temettü bırakacağı da tebeyyün eder (ortaya çıkar). Mersin limanının istisnaî vaziyetini Heyeti
Celileye tamamiyle arz için şu mazbatamızda daha ziyade izahat dercine ihtiyaç olmayıp bütün azayı
kiramın (sayın Milletvekillerinin) kendi fikirlerinde birleşmiş olması icap eder.

Ve ufak bir mülâhaza ile Encümenin arz etmek istediği bu esbap teemmül buyurulur (sıralanan
nedenler dikkate alınır) ümidindeyiz.
Binaenaleyh her türlü ihtilâtatı (karışıklığı) bertaraf etmek için mezkûr limanın behemahal devlet
tarafından inşasının bir zarureti katiye olduğunu ve bu inşaatın biran evvel yapılabilmesi için mevcut
keşfiyatın Nafıa bütçesindeki tertibi mahsusundan icrasiyle itmamım ve sene içinde inşaata
başlanılarak 1343 senesi nihayetine kadar ikmal inşaatı muktazi tahsisatın bütçelerine vazının Heyeti
Celilece müstacelen (yüce heyetinizce acilen) müzakeresiyle karara raptını (eklenmesini) arz ve teklif
eyleriz. ***
1924' te küllerinden yeniden doğmaya çalışan ülke ve TBMM' nin Mersin' e liman anlamında yüklediği
anlam ve yürünmesi gereken yol haritası…
Onca önemine karşı Demokrat Parti iktidar oluncaya kadar 26 yıl sadece Mersinin değil, Türkiye
ekonomisinin lokomotifi projenin bir türlü hayata geçirilememesi…
24 Nisan 1924 günü TBMM' de Nafıa ve Maliye komisyonlarının günümüze de ışık tutan gerekçeli
raporları yanında vekiller de söz alıp tarihe iz düşen konuşmalar yaptılar…
Ahde vefa adına o günkü konuşmaları, tartışmaları bu yazı dizisinde yer verip noktalayacağım
araştırmayı…
* (Konteyner taşımacılığının ve lojistik sektörünün bu denli gelişmediği o günlerde gemiden tahliye
edilen her türlü ürün ve eşyanın iç bölgelere aktarılması ve yerli ürünlerin ihraç edilmek üzere
gemilere yüklenmesi ya depolama ya da vagonların gemilere kadar yanaşıp yükleme boşaltma
yapmasıyla mümkün olabiliyordu. Raporda depolama hizmetlerinin başta Fransa olmak üzere Avrupa
genelinde liman işletmesinden bağımsız olarak Ticaret Odaları veya Belediyelerce yapılmış
antrepolarda yapıldığına dikkat çekilmektedir. Mersin 1930' larda Odalar Birliği ortaklığındaki Umum
Mağazalar ve ardından pek çok bankanın işlettiği antrepoculukla tanışmış müstesna bir kentti. Bu
konuya Mersin Dedikleri Bir Limandı Aslında kitabımda 'Mersin ve antrepoculuk hizmetleri' özel bir
bölüm ayırmış ve hayli kapsamlı belge bilgiye yer vermiştim. Merak edenler o kitaptan yararlanabilir..
A. Ayan)
** 1886 yılında tamamlanarak hizmete giren ve Alman Deutsche Bank tarafından işletilen Mersin-
Adana demiryolundan söz ediliyor. Tren hattının önemine dikkat çekilirken yakında millileştirilerek
Türkiye devleti tarafından işletilecek demiryolu ile entegre Mersin limanının da devletçe yapılıp
işletilmesi gerektiği vurgulanıyor…
Gerçekten de Meclis Maliye Komisyonunun öngörüsü kısa zamanda gerçekleşecek ve demiryolu hattı
1 Ocak 1929' da kamulaştırılarak TCDD' ye devredilmiştir…
*** Maliye (günümüzdeki Bütçe) komisyonu raporda özetlediği çok önemli tespitler ve gerekçelerle
Mersin limanının yabancı bir şirket yerine mutlaka devlet eliyle yapılıp işletilmesinin önemine dikkat
çekiyor ve bu hedef doğrultusunda Bayındırlık Bakanlığı bütçesine 1924' ten itibaren koyulacak
ödenekle 3 yıl içinde tamamlanmasını güçlü ifadelerle tavsiye ediyor…

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.